Rijswijks Kerkarchief

De kerk en Onderwatershof

15 mei is ds. Mirjam Röhling bevestigd als predikant van Rijswijk. Haar werkgebied is echter Onderwatershof! Toch was haar wens met een gemeente (met ons dus) verbonden te zijn. Eerder maakten geestelijk verzorgers van Westhoff op deze wijze deel uit van onze gemeente: Liesbeth Oort (1984-1993) en Anjelien Schutmaat (1999-2007).

archief

Onderwatershof heeft lang een nauwe band met de Hervormde Kerk van Rijswijk gehad. Het echtpaar Onderwater-van de Wall had een buitenhuis in Rijswijk en toen de weduwe in 1850 overleed, bleek zij 130.000 gulden aan onze kerk te hebben vermaakt om daarvoor een verzorgingshuis te stichten. Vandaag zou dat € 1,6 miljoen zijn! Dat bedrag was niet alleen voor de bouw bestemd, een groot deel ervan moest worden geïnvesteerd om het tehuis in leven te houden. Binnen negen maanden na haar overlijden moest met de bouw zijn begonnen, aldus het testament. Mevrouw Onderwater had notaris J.W. Schuurman als rentmeester benoemd en deze deed goed voorwerk, zodat het inderdaad lukte, overigens nadat aannemer Van Eendenburg uit de Herenstraat onder vriendelijke druk was gezet om zijn (laagste) bod nog verder te verlagen. Het huis kwam er, aan de Kerklaan, daar waar toen de bebouwing ophield. Nu staat daar op de hoek met de Julianastraat een supermarkt met appartementen erboven.

Het toezicht (‘de regenten’) was voorbehouden aan de kerkenraad, die toen naast de predikant uit twee ouderlingen en twee diakenen bestond. Ds. Coenraad Jungius werd de eerste voorzitter. In aparte vergaderingen werd uitgebreid gesproken over het reglement. Enkele voorwaarden hieruit: bewoners moesten in principe ouder dan zestig jaar zijn, van onbesproken gedrag en belijdende leden van de (hervormde) kerk. Daarnaast was er ruimte voor enkele weeskinderen boven de acht jaar. Voor kleding en dagbesteding golden strenge voorwaarden. In het begin vormden de vier ambtsdragers met de predikant het bestuur, maar toen de kerkenraad groeide, werd er een keuze gemaakt. Nog later konden ook niet-ambtsdragers regent worden, maar de kerkenraad moest tot het laatst de benoemingen goedkeuren.

Onderwatershof was een groot pand en er woonden doorgaans niet erg veel bewoners. In de loop der jaren was er dan ook verhuur aan kleuterscholen. En het zou me niet verbazen als Abraham Calissendorff er zijn atelier had. Hij tekende en schilderde graag de bewoners en wie het Museum Rijswijk bezoekt, kan niet om zijn ‘Nachtwacht’ heen. (Geen idee? Ga maar eens kijken!).
Na de oorlog was het gebouw duidelijk verouderd. In 1953 kon een nieuw Onderwatershof worden geopend aan de Van Vredenburchweg. Maar ook dat ademde de sfeer van de tijd: weinig voorzieningen en kleine kamers. In de jaren zeventig volgde daarom een grote renovatie. Het was er – naar omstandigheden – goed toeven. Maar ook dit gebouw moest tegen de vlakte. De zorg veranderde immers: het nieuwste Onderwatershof werd geen ‘rusthuis’ meer, maar een huis waar vele vormen van zorg worden geboden. De bewoning veranderde met deze ontwikkelingen mee.

onderwatershof

Voor veel bewoners was het jammer dat tijdens de sloop en herbouw hun verblijf elders zo lang moest duren. Toen was er ook meer aan de hand. Bij de kerkenraad kwamen klachten binnen van bewoners en personeel over de directie en het (gebrek aan) toezicht door de regenten. En de laatsten werden immers nog steeds benoemd door onze kerk… Dat leverde een nare botsing op, waarbij de termijn van de voorzitter niet werd verlengd en de directeur vervroegd het gesloopte pand verliet. Uiteindelijk was Huibert van Eijsden de laatste rots in de branding, die de fusie van de kerkelijke stichting met de grotere (christelijke) zorgorganisatie Cardia begeleidde. Hiermee werd in 2007 de formele band tussen kerk en huis verbroken. We mochten nog wel twee bestuursleden benoemen: Annelies Aalders en Jan Verduijn. Zij waren de laatste vertegenwoordigers van de kerk.

Des te mooier is het dat ds. Röhling zich nu aan onze gemeente heeft verbonden! Al staat Cardia los van onze kerk, Mirjam is toch een schakel tussen kerk en huis, een ketting die dit jaar 170 jaar bestaat.

Ruud Poortier, archivaris PG Rijswijk
(met dank aan het gedenkboek dat in 2002 is verschenen).