Overdenking

een fijne neus

KIJKENZIEN

In deze overdenking wil ik heel graag uw aandacht bepalen bij een bepaald thema. Alleen, dat is een thema dat op dit moment nog in de toekomst verborgen ligt. Maar de tijd gaat voor veel mensen nogal snel, dus voor je het weet dient het zich al aan. En soms is het wel prettig als je voldoende tijd hebt om iets nog even ‘in de week’ te kunnen laten liggen. Bepaalde gedachtegangen, visies of vragen kunnen dan even ‘sudderen’ alvorens ze écht aan de orde komen. Je weet dat er iets aankomt maar je hoeft er nog niks mee. Meestal kan dat helemaal geen kwaad. Integendeel. Je hoeft nog niks, maar toch is er al een stroompje op gang aan het komen, een stroompje energie dat je meeneemt naar open zee – al ligt die nog een eind van je vandaan – en al zal er ook nog heel wat water door die zee gaan voordat het zover is.

We zullen het over dat thema, waarover ik het een beetje hebben wil, nog niet al te expliciet hebben. Daar is het echt nog te vroeg voor. Ik hoop dat dit uw nieuwsgierigheid wel prikkelt, natuurlijk. Zo komt dat stroompje langzaam op gang, als een wel, u weet wel, een piepklein bronnetje dat een piepklein stroompje water uit de aarde omhoog laat komen, maar dat uiteindelijk vanzelf een grote en brede rivier zal worden, zoals bijvoorbeeld de IJssel. Niet dat de IJssel iets te maken heeft met waar ik het hier over heb, maar ik hou nou eenmaal veel van die rivier.

U denkt nu natuurlijk: “Nou, kom op hé, waar wil je het dan over hebben?” Maar vooralsnog blijf ik een beetje terughoudend. Ik leg u eerst eens een vraag voor. En die vraag luidt: Is er volgens u verschil tussen KIJKEN en ZIEN? Of is dat volgens u gewoon precies hetzelfde?

Een voorbeeld. Je wandelt door de duinen en maakt met enige moeite de klim naar de duintop, om van daar af te dalen naar het strand, zodat je uiteindelijk met je blote voeten door ondiep water kunt waden, heerlijke koelte na inspanning, het zachte zilte zand onder je voeten, de energie ervan in je bloed. Daar bovenop die duintop, en ook daar aan de waterlijn, kijk je eerst eens om je heen. Je ziet van alles. Zand, hoogte van zand, helmgras dat het zand bijeen houdt, de trap van houten treden naar beneden, het zand dat op het strand nat en niet meer zacht maar hard is, de waterlijn, de branding, de golven en uiteindelijk het uitzicht over de zee vanaf de horizontale lijn. “Mooi”, denk je, en: “wat ruikt het lekker”, of: “wat is die zee toch mooi”.

Ander voorbeeld. Je komt iemand tegen op straat, je groet elkaar en maakt een praatje. Je kijkt. En je denkt: “Die ziet er best goed uit, gebruind, energiek, maar toch…”. Er is een beste kans dat u dan niet alleen kijkt, maar ook ziet. U kijkt en u ziet een energieke persoonlijkheid tegenover u. Maar… het lijkt wel alsof u ook nog iets ánders ziet. Alsof die energieke persoonlijkheid wel energiek en levenslustig LIJKT, maar het uiteindelijk eigenlijk niet IS! Er is iets anders aan de hand met hem of haar. U kunt het niet meteen thuisbrengen maar neemt het wel waar. Heeft u dat wel eens?

Als u dat kent, mag u zich eerlijk gezegd best gelukkig prijzen. U hebt er dan namelijk besef van dat er een verschil bestaat tussen wat u ziet als u ‘gewoon kijkt’, en wat u verder nog meer waarneemt. Dat is niet aan iedereen gegeven. Sommige mensen hebben er een radar voor, een ‘fijne neus’, maar vele anderen gaan uit van het principe van ‘what you see is what you get’: Wat je ziet, is dan ook de ware en enige werkelijkheid.

Gaan we even een overstap maken. We kijken naar onze dagelijkse omgang met de aarde, de natuur, de grondstoffen, het milieu. Wat zien we? We zien dagelijks nieuwsberichten die met ons milieu en het klimaat te maken hebben. We zien onder water verdwijnende dorpen. We zien ijsberen op veel te kleine ijsschotsen. We zien woestijnen oprukken, noordwaarts. Tsja, we moeten dus wel iets doen! Recyclen, fair trade koffie of cacao inkopen, zonnepanelen en windmolens aanleggen, elektrisch rijden, want we moeten wel het klimaat redden, en de ijsberen, de biodiversiteit staat op het spel! Maar… hoe KIJKEN we? En wat ZIEN we?

KIJKEN we als rentmeesters van de schepping? KIJKEN we als beheerders? Als beheersers? Als uitbuiters? Kijken we economisch? Kijken we ethisch, religieus, gelovig? Enne.. is dat dan tegenstrijdig aan elkaar? Kijken we als sloddervossen die overal rotzooi achterlaten, niet indachtig de gevolgen die dat ooit nog hebben kan? En wat ZIEN we dan? Stellen we ons, naast de vraag hoe we kijken en wat we precies zien, ook wel eens de vraag of we misschien iets over het hoofd zien?

Ik las vandaag een artikeltje in NRC Handelsblad (20-06) over een grote bosbrand ten zuidwesten van Berlijn. Ik vertel het hier maar als een kleine illustratie. Die brand was op zichzelf niet eens heel erg bedreigend, maar in het bosgebied daar lag in de grond toevallig nog wel overal munitie, want het was een militair oefenterrein geweest. Zo doe je dat toch? Oefenplaats gesloten, rotzooi niet opgeruimd, bosbrandje, en dan opeens: Boem! Groot gebied aan natuur naar de Filistijnen.

Ons zicht op de plek die wij in de schepping, Góds schepping, innemen, bepaalt ons gedrag. Daar mogen we ons wel eens op bezinnen! Hoe kijken we eigenlijk. En wat zien we. En past dat in ons geloof. Komt het voort uít ons geloof. Past het ons als mensen om slordig, onnadenkend, oppervlakkig bij die dingen stil te staan. Of bij elkaar.

Als u een goede verstaander bent, of een goede lezer van dit kerkblad, dan komt u er vanzelf achter wanneer het tijd is om over dit alles samen verder na te denken, samen echt eens even stil te staan bij wie we zijn en waar we staan -in heel die grootse schepping. Om er niet alleen bij te staan en er naar te kijken, maar vooral om te gaan ZIEN wat we nu eigenlijk precies moeten veranderen.

Pastor Maria Opgelder