Rijswijks Kerkarchief

kerkarchief

 
De eerste predikanten (1573-1603) –
het predikantenbord in de Oude Kerk
In de tweede helft van 1572 vond in Rijswijk de reformatie plaats. Waarschijnlijk op vreedzame wijze, want nergens lezen we iets over een beeldenstorm of over andere gewelddadigheden in het kerkgebouw. Dan valt op dat het predikantenbord in de Oude Kerk al in 1568 een dominee vermeldt: ‘Alsten Theunisz. Blommaert’. Het bord heeft dat niet van zichzelf, maar neemt dit over van oudere publicaties en helaas hebben die het niet bij het goede eind. In 1568 waren er wel rondtrekkende predikers, maar was er nog geen protestantse gemeente in Rijswijk.
Blommaert was ook niet de eerste predikant hier. In een rekening uit 1573 vinden we het ‘pensioen’ van Pieter van Vijenne, direct gevolgd door het salaris van zijn opvolger Jan Lourisz. van Velsen, die in 1575 naar Delft vertrok. Blommaert  sanctioneerde een aantal kerkrekeningen en gebruikte daarbij geen achternaam. Uit deze handtekeningen blijkt dat hij Alst(en) Thomasz. heet, en dus niet Theunisz.
 handtekening Alsten

Handtekening Alsten Thomasz., dien[ae]r der kercke tot Rijswijck, 1580

Naar verluidt kwam hij in 1576 uit Oost-Friesland. Zijn jaarloon bedroeg f 240, exclusief een huurbijdrage van
f 30. Tijdens de renovatie van het predikantshuis woonde hij een aantal jaren in Den Haag. In de classis klaagt hij over het geringe aantal kerkgangers. Na 15 juli 1586 komen we zijn naam niet meer tegen.
Volgens het bord zou zijn opvolger ene Michiel Pietersz. zijn, maar volgens predikantslijsten is dat waarschijnlijk nooit verder gekomen dan een beroep en misschien zelfs dat niet eens. In de kerkrekeningen komt hij niet voor. De volgende predikant met zekerheid is Lenert Ghijsbrechtsz. die in 1587 uit Delft kwam en in 1592 overleed. Hij liet avondmaalsgerei aanschaffen. Waarschijnlijk was er eerder nog geen avondmaal gevierd.
Van 1592-1597 stond Andries Rademaeker hier op de kansel. Hij was de eerste die een theologische opleiding had gevolgd, zijn voorgangers waren in feite al dan niet gestudeerde leken. Volgens een niet geheel objectieve (want roomsgezinde) bron sprak hij met zo’n zwaar accent dat hij nauwelijks te verstaan was. Later was hij als Andreas Rotarius predikant in Duitsland. Hij publiceerde een boek over troost bij verlies en werd in 1621 lafhartig door de Spanjaarden vermoord: dood in het koren gevonden, met gevouwen handen, zeer mismaakt door de vele steekwonden en klappen in het gezicht en op het lichaam. Maar dat hoeft niet op ons predikantenbord.
Samengevat zou het begin dus moeten luiden:
1573  Pieter van Vijennen
1573-1575 Jan Lourisz. van Velsen
<1577-1586 Alst(en) Thomasz. (Blommaert)
1587-1592 Lenert Ghijsbrechtsz.
1592-1597 Andries Rademaeker.
En als de kerkrentmeesters het bord dan tóch laten overschilderen, mag ds. ’Cromme’ (1736-1738) voortaan Grommé heten.

Ruud Poortier, archivaris PGR