Overdenking

schrijfhand

Eenzaamheid

Naast armoede en vluchtelingen is de derde focus van de diaconie ‘eenzaamheid’. De eerste focussen krijgen we langzaam maar zeker in beeld.
Maar hoe kom je met ‘eenzaamheid’ in contact. Er is niet snel iemand die op je afkomt en zegt: “ik voel of ben eenzaam”. Stel je voor, dat is nogal een heftige uitspraak en wat kan de ontvanger met die boodschap allemaal niet doen.
Jezelf kwetsbaar opstellen, dat vraagt  om vertrouwen hebben in iemand. Dat op zich kan al een drempel zijn,  zeker als je vertrouwen een flinke deuk heeft ervaren, je vertrouwen vaker beschaamd is. In het gezin, in de familie of in de geloofsgemeenschap.  Als je niet jezelf mocht zijn of jezelf mocht uiten. Ook binnen de kerken is er niet altijd aandacht geweest voor gevoelens en vragen. Ik hoop dat we daarin blijvend mogen groeien.
In een anoniem onderzoek, gedaan door de gemeente Rijswijk, komt een zeer hoog percentage mensen naar voren die eenzaamheid ervaren. Dat is trouwens ook nog een extra meespelende factor in deze tijd: de anonimiteit en de steeds groter wordende privacy-behoefte van elk mens. Het is heel makkelijk om in een stad langs elkaar heen te leven. Zelfs onder alle zaken die worden ondernomen om dit tegen te gaan.
Grotere risicogroepen die eenzaamheid kunnen ervaren, zijn mensen die geen werk hebben, armoede kennen, niet aan het verenigingsleven mee kunnen doen, allochtoon zijn, het Nederlands niet goed beheersen, psychisch ziek zijn of mensen die ineens ervaren dat hun lichaam of geest hen in de steek laat,  dat je zelf geen regie meer hebt.
De gemeente en Welzijn Rijswijk geprobeerd om met deze mensen in contact te komen. Er is een aantal activiteiten ontplooid om mensen in een breder netwerk te zetten. Conclusie: hiermee bereik je niet altijd de echte eenzamen. Het is voor mij opvallend dat het thema eenzaamheid, de laatste jaren steeds vaker in beeld komt.
Met regelmaat ontmoet ik hen ook inmiddels, de eenzamen. Wat ze mij vertellen is vaak confronterend en diep verdrietig. Het gevoel te hebben dat je eenzaam bent is echt heel vreselijk.
Natuurlijk heeft ieder mens bij tijd en wijle een gevoel van leegte;  voor velen houdt die periodetegelijk lang stand. Eenzaamheid heeft niet alleen te maken met alleen-zijn.
Te midden van een gezin, een gemeenschap, te midden van een gevuld weekprogramma kan iemand eenzaamheid ervaren. Eenzaamheid is een gevoel dat je als mens verlamd maakt, er komt niets uit je gedachten, elke drempel is een berg. De muren komen op je af en je hebt geen kracht om op te staan en iets te ondernemen.
Zelfs als je werkt, kun je je moeilijk concentreren; je gedachten zijn er niet bij. Zelfs in een groep dringen de uitgesproken woorden niet tot je door. Automatisch knik je, maar je bent er niet bij. Je voelt je kil en koud, alleen en apart gezet.
Eenzaamheid kent, denk ik, diverse vormen. Eenzaamheid in de zin van een isolement met jezelf is met het mens-zijn gegeven. Daar kun je niets mee. We kennen het uit het paradijsverhaal, God sprak: “Het is niet goed dat de mens alleen zij, ik ga een hulp maken die bij hem past.” Dat zou je kunnen verstaan als : iemand die je nodig hebt om op je benen  te kunnen blijven staan. Zonder die hulp zou je voor de vlakte kunnen gaan.
Toch zijn er momenten van eenzaamheid, die waardevol kunnen zijn, momenten waarop je jezelf ontmoet, naar jezelf luistert, je gevoelens herkent. Deze eenzaamheid is eigenlijk meer een gevoel van intimiteit met jezelf.
Elk mens heeft iets eigens en unieks, daarvan blijft altijd een deel bij jezelf, die eigenheid kan je ook nooit worden afgenomen.  De ene mens heeft wel de capaciteiten om zichzelf te doorgronden, wat trouwens een mensenleven duurt. Het heeft te maken met zelfreflectie, met willen en kunnen leren, met dat wat je allemaal meemaakt in je leven.
Als je alles nodig hebt om staande te blijven, kan een mens vaak niet bij de diepste verlangens en dromen van zichzelf komen. Dan is eenzaamheid een naar grondgevoel, waar je zelf niet makkelijk uitkomt. Dan is het niet goed dat de mens alleen zij. Dan heb je iemand nodig die je vertelt dat je belangrijk bent, dat je iemand mag zijn. Dat je je eigenheid hebt en mag houden. Dat je ertoe doet.
Als je om welke reden dan ook niet uit je eigen denkwereld kan komen, die vaak niet verder komt dan ‘ik ben waardeloos’, heeft onzekerheid de overhand en is er geen kans om te groeien.
Dat raakt aan een andere vorm van eenzaamheid. Zelfs aan de afwezigheid van God, want waar vriendschap heerst en liefde , daar is God, vertelt ons een bekend Taizelied.
Waar is God dan, als je geen vriendschap en liefde ervaart? Als je niet in staat bent om vrienden te maken, als je de sociale capaciteiten mist, of je je dierbaren verloren hebt aan de dood. En dat geldt voor mensen van alle leeftijden.
Eenzaamheid, maar wanneer voel je je eenzaam? Vaak, zo wordt mij verteld,  als je het gevoel hebt niet begrepen te worden, als je met je diepste bedoelingen en verlangens bij niemand terecht kunt, als je het gevoel hebt, dat je aan de kant wordt geschoven, als je je dierbare moet missen, als een relatie die zo hoopvol begon verbroken is, als degene van wie je houdt onbereikbaar is, als je het gevoel hebt dat je niets betekent, dat je overbodig bent. Het eenzaamheidsgevoel maakt ook vaak dat je steeds minder toegankelijk bent. Je kunt niet altijd meer mee in de groep, die een dergelijke ervaring niet (her)kent. Je hebt geen tegenover, je kunt er moeilijk open voor worden,  want dat is een kwetsbare aangelegenheid.
Eenzaamheid is het ( moeten) ontberen van echte relaties, relaties in de breedste zin van het woord. Relaties met anderen, met jezelf en met God.  Daarover mijme-rend komen bij mij vragen op: (Her)kennen wij onze momenten van eenzaamheid? Ben jij bij jezelf? Houd je van jezelf? Geloof je in jezelf? Heb je vertrouwen in jezelf? Als je deze vragen positief beantwoordt dan overvalt het gevoel van eenzaamheid je minder gauw.
En als  je minder positief antwoordt, wat ga jij er dan aan doen? Welke stappen onderneem je?
Kun je de bevestiging in jezelf vinden of ben je mis-schien afhankelijk van de bevestiging van anderen?
Zelf denk ik dat het goed is af en toe de eenzaamheid in jezelf te herkennen. Dan is het namelijk makkelijker om de eenzaamheid bij anderen te herkennen.
Dan kun je de ander ook beter begrijpen, de ander bemoedigen om drempels te nemen en op zoek te gaan naar nieuwe wegen, nieuwe relaties.
En in alle kwetsbaarheid die daarmee gepaard gaat, vraagt het geduld en nederigheid van ons. Om bij de ander te kunnen zijn, dat is niet altijd gemakkelijk.
We kunnen ook altijd samen bidden.  Om vindingrijk-heid, om samen onze diaconale verantwoordelijkheid op te nemen, om te blijven zoeken naar wegen van verbinding en verzoening.
Voor de ander en onszelf!
Dat we in onze eigen eenzaamheid mensen mogen ontmoeten die onze eenzaamheid herkennen, en nieuwe krachten in ons losslaan. Zodat we ons kunnen openstellen en vertrouwen durven hebben in de ander, dat wijzelf het vertrouwen van anderen niet beschamen en zo iets van Gods tegenwoordigheid kunnen laten zien.
Want wijzelf zijn een instrument van de vriendschap en de liefde, en daar waar liefde en vriendschap is daar is God ook zeker bij!
En dat we zo met elkaar in gemeenschap kunnen zijn en daaruit mag klinken namens God: ik ben beschikbaar als je iets wilt delen, en ik zal zo betrouwbaar mogelijk zijn en dat dan ook daadwerkelijk doen. Dat zijn we ten volle gemeenschap van onze Heer.
Jezus was intiem bij de mensen en intiem met zijn Vader; vanuit het gebed was hij betrouwbaar en vertrouwelijk.  Zo leren leven in vertrouwen met God, dat maakt je leven anders en niet alleen dat van jezelf. Uit die diepe liefde opént je leven, het maakt je open en toegankelijker. Dat vertrouwen in die diepe liefde van God voor ons wens ik u allen toe.

Mocht u over bovenstaande met mij in gesprek willen gaan, dan bent u bij deze van harte uitgenodigd!

Vrede en alle goeds
Diaconaal werker
Theresa van Kampen