Overdenking

In de school van het leven…

Mijn kinderen vinden school niet altijd leuk. Als je hun vraagt hoe het was antwoorden ze: “Ja duuuh, het is school“. Als je verder doorvraagt vinden ze het vooral saai. De lessen dan en de meeste leraren. Tussendoor hebben ze ook heus een hoop lol. In de pauze vooral en na de lessen… En soms zelfs ook tijdens. School is niet altijd leuk. En toch beseffen de meeste leerlingen dat het nu eenmaal moet. Ze willen dat papiertje en ze snappen ook heus wel dat je niet altijd alleen maar kunt doen wat je leuk vindt. Maar wat je nu precies leert op school en waarom, dat vinden ze moeilijk. En wij als volwassenen weten ook meestal niet het nut van iedere les te benoemen en ook niet van alle vakken. “Het is voor je algemene ontwikkeling“, zeggen we dan.
Waarna de tiener vermoeid de schouders ophaalt: “Ik doe meer algemene ontwikkeling op buiten school.” In onze tijd wordt nog wel eens gesproken over het leven als school. Veel mensen vinden het wel een goede omschrijving van wat we hier op deze aardbol komen doen.

school

Als het leven een school is, dan is het logisch dat het niet altijd leuk kan zijn. Maar je steekt er wel wat van op. Hoewel veel van de vroegere zekerheden zijn weggevallen, blijft de mens toch hardnekkig zoeken naar iets van zin.
De catechismus had vroeger een duidelijk antwoord op de vraag naar de zin: Waartoe zijn wij op aarde? Antwoord: Wij zijn op aarde om God te dienen en daardoor hier en in het hiernamaals gelukkig te zijn. Het is natuurlijk niet onwaar wat er staat. Toch zouden we het in onze tijd anders formuleren. Er lijkt namelijk nogal achteloos voorbij te worden gegaan aan de individuele waarde van ieder mensenleven. Zijn we hier op aarde alleen voor God? Of zijn we er ook voor onszelf? Als het leven een school is dan zit ik op die school ook en in de eerste plaats voor mijn eigen ontwikkeling. Welke ontwikkeling? Kan ik als volwassene het nut van de middelbare school niet zomaar even aan mijn ongeduldige tiener presenteren, over het nut van het leven bestaat m.i. meer duidelijkheid. Als je tenminste de Bijbelse boeken als je belangrijkste inspiratiebron wilt zien. Daarin valt te ontdekken dat het in alle betogen, verhalen en liederen altijd om dat ene thema draait: groeien in liefde. Jouw kleine ik overstijgen en mens met mensen en met de Aanwezige worden. Een van de mooiste voorbeelden daarvan is voor mij de strijd van Jakob in het riviertje de Jabbok. Vocht hij met God, de duivel of zijn eigen schaduw? In ieder geval kwam hij er uit tevoorschijn als een meer gerijpt en liefdevoller mens. Hij zou de rest van zijn leven hinken, als een herinnering aan die diep ingrijpende ervaring. Waar hij niet alleen met zijn hoofd maar met zijn hele wezen had geleerd dat hij, Jakob, niet alles in de hand had. En dat hij zich beter kon overgeven aan een grotere liefde en wijsheid. Het hinken vertelde hem dat hij maar een kwetsbaar wezen was, after all. Als Jezus later spreekt over het verliezen van je leven duidt hij precies hier op: Het verliezen van jouw ik-gerichte leven waarin jij de koning bent van het universum en het steeds weer ontvangen (je bezit het nooit) van een leven waarin jij je beschikbaar stelt. “Wat wilt U dat ik doen zal?” Zelf ontkwam hij ook niet aan die strijd waarvan de bittere eindfase werd uitgevochten in de Hof van de Olijven. Als het leven een school is dan kan ik begrijpen dat het nu eenmaal niet altijd leuk kan zijn. Volgens het verhaal in Genesis was het in het paradijs altijd leuk. Maar in een continu leuk leven ontwikkel je je niet zoveel. Het was daarom niet zozeer schuld als wel noodzaak waardoor de eerste mensen uit het paradijs gedreven werden, het echte leven in.
Het leven zou je als een school kunnen typeren. Maar waarom moet de ene mens zo veel meer doormaken dan de ander? En is dat dan ook allemaal de bedoeling? Hier stuiten we op het mysterie van het leven en van de dood, waarbij we moeten zwijgen. We weten eenvoudig niet wat de rol is van God, de mens, het lot en het toeval. We vermoeden dat de mens een zekere vrije speelruimte in het leven heeft waardoor hij deels zijn lot kan bepalen. Maar hoe groot die speelruimte is… En of die speelruimte bij ieder mens even groot is… Hier zijn meer vragen dan antwoorden en we kunnen er werkelijk beter het zwijgen toe doen. Je mag dan ook nooit tegen een mens zeggen die zwaar onder het leven te lijden heeft: “Dit is een les die jij moet leren.” Want wat weet jij er van? Toch kan het idee van het leven als school in zijn algemeenheid bijzonder nuttig zijn. Vooral niet om wijsheden te uiten over de levens van anderen.
Maar misschien wel om de zin te zoeken in je eigen bestaan. Dan hebben we het over school in zijn beste vorm. Hopelijk de school van de toekomst. Waar het gaat om de ontwikkeling van het individu in alle facetten. En nee, ook dan is het nog niet altijd leuk. Want bij ontwik-keling hoort ook weerstand en daarmee om kunnen gaan. Maar het doel van de school van het leven kan wel duidelijk zijn: Dat ik groei in liefde. Dat ik als een liefde-voller mens deze aarde verlaat dan dat ik haar betrad. Dat ik me heb leren voegen in het grotere Geheel van wijsheid en liefde dat we God noemen. Dat ik mens met de mensen en vriend van alles wat leeft geworden ben. Het leven duurt maar kort. Voor sommigen, naar onze beleving, veel te kort. En zelfs als ik oud mag worden zal ik het ideaal -liefde zijn- nooit helemaal bereiken. Maar dat hoeft ook niet. Als ik maar onderweg ben en een leven lang blijf leren in de school van de Liefde!

Ds. Susan Karreman